Xin chào tất cả các bạn, chào mừng anh em đã quay trở lại với bài viết tiếp theo trên blog Tôi Share của mình nhé!
Lời mở đầu
Hôm nay lúc mình đang ngồi gõ những dòng chữ này thì ngoài trời Hà Nội gió mùa đông bắc đang rít từng cơn qua khe cửa sổ phòng mình lạnh buốt luôn. Không biết chỗ anh em ở các tỉnh miền Bắc khác hiện tại thế nào rồi, chứ ở Hà Nội mấy hôm nay thời tiết chính thức bước vào những đợt rét ngọt thực sự của mùa đông rồi đấy. Hôm trước ở bài viết cuối tháng 10 mình còn vừa mới than thở với các bạn chuyện mùa thu Hà Nội năm nay nắng nóng thất thường, sợ cái cụm từ "không khí lạnh lệch đông" làm cho trời cứ hanh khô nóng bức mãi, ấy vậy mà đùng một cái bước sang những ngày đầu tháng 10 âm lịch này, anh gió mùa đông bắc không còn "quay xe" nữa mà tràn thẳng xuống miền Bắc tụi mình luôn.
Sáng nay thức dậy cũng đúng vào ngày mùng 1 tháng 10 âm lịch. Tính ra theo lịch âm của ông bà ta thì chỉ còn vỏn vẹn đúng 2 tháng cuối năm nữa thôi là khép lại một năm cũ để đón Tết Nguyên Đán rồi, thời gian trôi nhanh đến mức làm mình giật mình thon thót. Trong cái tiết trời lạnh lẽo của buổi sáng đầu tháng, vừa ngồi co ro xuýt xoa cái tay cóng vì gió lạnh, vừa lướt điện thoại đọc vài dòng bình luận cãi vã trên mạng xã hội, tự dưng trong lòng mình lại nảy ra bao nhiêu suy nghĩ ngổn ngang về chuyện ngày mùng 1 âm lịch của người Việt mình gắn với cái gọi là văn hóa ứng xử trên không gian mạng hiện nay.
1. Cái lạnh của đợt gió mùa đông bắc ngày mùng 1 tháng 10 âm lịch
Phải công nhận một điều là không khí lạnh đợt này về đúng dịp đầu tháng âm lịch làm cho cảm giác cuối năm nó rõ rệt hơn hẳn mọi khi. Sáng nay chuông báo thức điện thoại kêu inh ỏi lúc 6 giờ kém mà mình nằm cuộn tròn trong chiếc chăn bông ấm không tài nào nhấc nổi người dậy, cái cảm giác đang ở trong chăn ấm đệm êm mà phải thò một bàn chân xuống nền gạch lạnh toát nó đúng kiểu cực hình đối với một đứa học sinh phải đi học ca sáng như mình. Nhưng mà hôm nay là mùng 1 tháng 10 âm lịch, ở dưới tầng mẹ mình đã dậy từ sớm tinh mơ để chuẩn bị đồ thắp hương gia tiên và thắp hương cho bà mình rồi. Mùi hương trầm ấm áp quyện với cái mùi gió lạnh se sắt lùa qua khe cửa làm mình vừa thấy bình yên lại vừa thấy man mác buồn.
Mỗi lần trời trở gió lạnh sâu vào dịp gần cuối năm thế này, người mình nghĩ tới đầu tiên và thương nhất vẫn là bố mẹ với ông mình ở nhà. Bố mình làm đầu bếp ở khách sạn, ngày nào cũng phải dậy từ 3 giờ sáng để đi làm, mà anh em cứ thử tưởng tượng cái khung giờ 3 giờ đêm rạng sáng ở Hà Nội khi gió mùa đông bắc tràn về ấy, nhiệt độ ngoài mặt đường nhựa nó giảm sâu buốt giá đến mức đeo hai lớp găng tay vẫn thấy tê cóng, đi làm ở khách sạn đến 12 giờ trưa xong bố lại tất tả về chạy thêm xe công nghệ ngoài đường kiếm thêm thu nhập lo cho gia đình. Sáng nay lúc xuống nhà chuẩn bị đi học, mẹ mình vừa đưa cho mình hộp xôi ấm vừa dặn với theo một câu quen thuộc: "Hôm nay mùng 1 đầu tháng đấy nhé, đi học gặp bạn bè thì nói năng hòa nhã, giữ mồm giữ miệng cho cả tháng suôn sẻ may mắn nghe con". Chỉ một câu dặn rất đỗi bình thường của mẹ thôi nhưng nó cứ làm mình suy nghĩ mãi suốt dọc quãng đường 1 cây số đi bộ từ nhà tới trường THPT Phan Đình Phùng.
Đi dọc dưới hàng cây sấu già trên phố Phan Đình Phùng sáng nay, gió mùa thổi từng đợt làm lá vàng rụng xào xạc dưới chân, ai đi ngoài đường cũng mặc áo phao, áo khoác gió kín mít từ đầu đến chân, thở ra cả làn hơi ấm mờ mờ. Lạnh thật sự luôn. Cái lạnh của2 tháng cuối năm nó không giống cái se lạnh thoáng qua hồi đầu thu nữa, mà nó mang theo cái hối hả, tất bật của những ngày chạy đua với thời gian trước khi năm cũ khép lại.
2. Nghịch lý ngày đầu tháng: Ngoài đời "giữ mồm giữ miệng", lên mạng lại xả "rác" vào nhau?
Anh em có để ý thấy một chuyện rất lạ lùng thế này không? Theo văn hóa truyền thống của người Việt Nam mình từ xưa tới nay, cứ mỗi dịp mùng 1 đầu tháng âm lịch — đặc biệt lại là mùng 1 tháng 10 âm lịch, cái tháng mở màn cho giai đoạn nước rút cuối năm hay các cụ ở quê mình vẫn gọi là dịp Tết Cơm Mới, Tết Hạ Nguyên — thì ai ai ngoài đời thực cũng cố gắng sống thật nhẹ nhàng, tử tế với nhau. Ra ngõ gặp hàng xóm là tay bắt mặt mừng chúc nhau đắt hàng, đi đường lỡ có va quệt nhẹ xe máy một xíu người ta cũng xua tay cười xòa bảo "Thôi mùng 1 đầu tháng bỏ qua cho nhau anh ơi kẻo xui cả tháng". Ai cũng sợ nói lời cay nghiệt, sợ to tiếng cãi vã vào ngày mùng 1 sẽ làm mất đi cái "vía" lành, sợ rước bực dọc vào người suốt 30 ngày tiếp theo.
Ấy thế mà đời đâu như là mơ, khi bước chân từ ngoài đường vào trong không gian mạng xã hội thì mọi thứ nó lại đảo ngược 180 độ luôn các bạn ạ. Hôm nay giờ ra chơi ở lớp, mấy đứa bạn mình không còn bật điều hòa kèm quạt như hồi đầu tháng 10 dương lịch nữa vì trời lạnh thật rồi, cả lũ ngồi co ro tại bàn lấy điện thoại ra lướt Facebook với Threads cho đỡ buồn. Mình cũng mở điện thoại lên xem tin tức, và đập vào mắt mình ngay sáng mùng 1 đầu tháng là hàng chục bài bóc phốt, chửi bới, mạt sát nhau không thiếu một từ ngữ chợ búa nào trên các hội nhóm và dưới phần bình luận TikTok.
Ủa, sao kỳ lạ vậy nhỉ? Tại sao ngoài đời thực người ta kiêng kỵ lời ăn tiếng nói vào ngày mùng 1 kỹ đến thế, mà khi cầm chiếc điện thoại trên tay, ẩn sau một cái tài khoản ảo hay một tấm ảnh đại diện không rõ mặt, người ta lại sẵn sàng buông ra những lời độc địa nhất để tấn công một người hoàn toàn xa lạ? Phải chăng nhiều người đang tự huyễn hoặc bản thân rằng cái "khẩu nghiệp" gõ bằng đầu ngón tay trên bàn phím điện thoại thì ông bà tổ tiên không nhìn thấy, hay nó không tính vào vận xui của ngày mùng 1 đầu tháng?
Cơn gió mùa đông bắc ngoài trời dù có rét đậm rét hại đến mấy thì chúng ta vẫn chỉ cần mặc thêm chiếc áo ấm, quàng thêm chiếc khăn len hay chui vào chăn bông là cơ thể sẽ ấm lại ngay. Nhưng sự lạnh lẽo, vô cảm từ những dòng bình luận ác ý mà con người ta ném vào nhau trên mạng xã hội thì chẳng có chiếc máy sưởi nào làm ấm nổi.
3. Trải nghiệm của chính mình về văn hóa ứng xử trên mạng sau hơn 4 năm làm Blog
Thú thật với các bạn, mình viết về chủ đề văn hóa ứng xử trên mạng này không phải để lên mặt dạy đời hay giảng đạo lý suông đâu, vì bản thân mình cũng chỉ mới là một cậu học sinh lớp 12 sinh năm 2009 đang ngày đêm vùi đầu vào đống đề cương ôn thi THPT Quốc gia 2027 thôi. Nhưng vì mình đã bén duyên với thế giới Blogspot từ hồi lớp 7 (cuối năm 2021 đợt dịch Covid-19 học online) cho tới tận bây giờ khi điều hành Tôi Share, mình đã va chạm và nếm trải đủ mọi cung bậc cảm xúc của cái gọi là "văn hóa mạng" rồi.
Chuyện đi "share" miễn phí nhưng lại nhận về gạch đá
Anh em theo dõi blog mình từ lâu chắc đều biết, trên Tôi Share mình rất hay chia sẻ miễn phí các đoạn code HTML, CSS, JavaScript, các mẫu template Blogger đẹp như Lantro UI, T-Plus UI hay các công cụ tra cứu thông tin blog do chính tay mình thức đêm mò mẫm viết code. Mình chia sẻ hoàn toàn miễn phí, không thu của anh em một đồng xu cắc bạc nào, chỉ mong nhận lại một lời cảm ơn hoặc một bình luận tương tác để có thêm động lực gõ phím. Thế nhưng, có những lần công cụ tra cứu ngày tạo blog của mình bị lỗi API chưa kịp fix, hoặc có những bạn copy code về dán nhầm thẳng vào thẻ CSS làm web bị lỗi hiển thị, thay vì nhắn tin hỏi mình đàng hoàng để mình hỗ trợ sửa giúp, thì một số người lại nhảy vào phần bình luận buông những lời chê bai, mỉa mai, thậm chí chửi tục rất khó nghe.
Chưa dừng lại ở đó đâu nhé, điểm mấu chốt khiến mình từng phải thức trắng nhiều đêm để viết hơn 1000 dòng code làm ra cái "Công cụ Quản trị Blogspot & Chặn IP trên Cloudflare" hồi tháng 5 vừa rồi cũng chính là vì cách hành xử thiếu văn minh của một bộ phận người dùng trên mạng. Có những người sang blog mình copy nguyên xi bài viết mình vất vả vắt chất xám ra viết từng chữ, bê về web của họ mà không thèm ghi nổi một dòng nguồn, thậm chí còn tìm cách gắn mã độc, dùng tool spam hoặc phá hoại trang web của mình. Lúc phát hiện ra những hành vi đó trong bảng lịch sử truy cập thô, mình vừa buồn vừa tự hỏi: "Cùng là anh em trong cộng đồng làm web viết blog với nhau cả, sao không hỗ trợ nhau cùng phát triển mà lại cứ thích đạp đổ chén cơm và công sức của người khác thế nhỉ?"
Tâm lý bầy đàn và những "quan tòa online" thời đại số
Không chỉ riêng chuyện làm blog đâu, mà ngay trong đời sống học đường hay trên các nền tảng như Threads, TikTok năm 2026 này cũng thế. Hồi tháng 8 vừa rồi mình từng viết một loạt bài phân tích về sự sụp đổ của các "giang hồ mạng" hay các kênh nhạc chế lệch chuẩn bị cơ quan chức năng xử lý. Khi những thành phần làm nội dung độc hại đó vướng vào lao lý, ai cũng hả hê vì không gian mạng được dọn dẹp sạch sẽ hơn. Nhưng ngẫm kỹ lại thì chính thói quen thích hóng drama, thích chửi bới và sự cổ xúy mù quáng của một bộ phận cư dân mạng trước đó đã tiếp tay nuôi lớn những hiện tượng lệch lạc ấy.
Bây giờ trên mạng có một kiểu hiệu ứng rất đáng sợ: chỉ cần một ai đó đăng một đoạn video cắt ghép dài 15 giây hoặc một bài phốt chưa rõ đầu cua tai nheo đúng sai thế nào, ngay lập tức hàng chục nghìn người không hề quen biết nạn nhân sẽ lao vào xâu xé, lôi cả gia đình, ngoại hình, trường lớp của người ta ra để miệt thị. Họ tự cho mình cái quyền làm "quan tòa online", phán xét nhân cách người khác chỉ qua vài dòng chữ vô căn cứ. Đến khi sự thật được làm sáng tỏ, báo chí hoặc người trong cuộc lên tiếng đính chính thì đám đông từng chửi bới kia lại lẳng lặng xóa bình luận rồi đi tìm một "con mồi" mới để hóng tiếp, chẳng một lời xin lỗi. Còn người bị tấn công thì ôm trọn vết thương tâm lý, có người suy sụp tinh thần đến mức trầm cảm không dám bước chân ra đường.
4. Hai tháng cuối năm lạnh giá, hãy sưởi ấm không gian mạng bằng sự tử tế
Các bạn độc giả của Tôi Share ơi, hôm nay đã là mùng 1 tháng 10 âm lịch rồi. Nhìn tờ lịch treo trên tường nhà mình mỏng dần đi, ngoài trời thì từng đợt gió mùa đông bắc cứ thổi hun hút qua những mái nhà phố cổ Hà Nội, mình mới thấm thía cái cảm giác một năm đang trôi về những chương cuối cùng. Hai tháng cuối năm bao giờ cũng là khoảng thời gian con người ta dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi và áp lực nhất. Học sinh cuối cấp tụi mình thì quay cuồng với lịch học thêm, thi thử, lo lắng cho kỳ thi đại học sắp tới; những người đi làm như bố mẹ mình thì gồng mình chạy đua với cơm áo gạo tiền trong cái giá rét cắt da cắt thịt để kịp lo một cái Tết tươm tất cho gia đình.
Cuộc sống thực tế ngoài kia vốn dĩ đã có quá nhiều nỗi lo toan và áp lực đè nặng lên vai mỗi người rồi. Khi người ta tìm đến mạng xã hội sau một ngày dài đi học, đi làm về mệt rã rời và lạnh cóng, thứ người ta cần là một nơi để giải trí, để đọc được những chia sẻ hữu ích, hoặc tìm thấy sự đồng cảm, sẻ chia giữa người với người — chứ không phải là một bãi chiến trường ngập tràn sự thù địch và phán xét.
Để giữ cho mình và những người xung quanh một không gian mạng lành mạnh trong những ngày đông cuối năm này, cá nhân mình tự đặt ra cho bản thân vài nguyên tắc rất đời thường như thế này:
- Chậm lại 5 giây trước khi gõ phím bình luận: Mỗi khi đọc thấy một thông tin gây bức xúc trên mạng, thay vì vội vàng gõ ngay một câu chửi bới theo số đông, mình tập thói quen dừng lại tự hỏi xem thông tin đó đã có kiểm chứng từ báo chí chính thống chưa, hay chỉ là chiêu trò câu view dắt mũi dư luận.
- Tôn trọng công sức và chất xám của người khác: Trong thời đại mà người ta có thể dùng công cụ tự động tạo ra hàng trăm bài viết rác trong tích tắc, những người vẫn kiên trì ngồi tự gõ từng dòng code, tự viết từng dòng tâm sự bằng cảm xúc thật xứng đáng nhận được sự tôn trọng. Nếu thấy hay thì để lại một lời động viên, nếu thấy chưa đúng thì góp ý nhẹ nhàng để người viết sửa đổi, tuyệt đối không miệt thị cá nhân.
- Giữ nguyên tắc "Mùng 1 đầu tháng" cho cả 365 ngày trên mạng: Nếu ngoài đời vào ngày mùng 1 âm lịch chúng ta biết lựa lời hay ý đẹp để nói với nhau vì sợ xui xẻo, thì trên mạng xã hội cũng vậy. Lời nói viết ra trên mạng không tự dưng biến mất đâu, nó vẫn nằm lại đó trên máy chủ và phản ánh chính xác văn hóa, nhân cách của người viết ra nó.
Lời kết
Tối nay sau khi đăng xong bài viết này, chắc mình lại pha một cốc trà gừng nóng, mặc thêm chiếc áo nỉ bông dày rồi ngồi vào bàn giải nốt mấy đề Toán ôn thi tiếp đây, nếu rảnh hơn chút nữa vào cuối tuần có khi mình lại xách xe lượn một vòng quanh bờ hồ Tây hoặc hồ Hoàn Kiếm hít hà cái không khí lạnh đầu mùa cho khuây khỏa đầu óc. Mùa đông năm nay dù dự báo có thể ấm hơn trung bình nhiều năm do tác động của khí hậu, nhưng những đợt gió mùa đông bắc bất chợt về vào dịp tháng 10 âm lịch thế này vẫn đủ làm người ta thấy cô đơn và lạnh buốt nếu thiếu đi hơi ấm của sự sẻ chia.
Hy vọng rằng bài viết ngày mùng 1 tháng 10 âm lịch hôm nay của mình sẽ mang lại cho anh em một góc nhìn gần gũi, để chúng ta cùng nhau đối xử dịu dàng và văn minh hơn trên không gian mạng trong suốt 2 tháng cuối năm còn lại nhé!
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Tôi Share nhé.
Cảm ơn bạn đã đến đây, cảm ơn bạn đã đọc bài viết này. Nhớ theo dõi và ủng hộ Tôi Share nhé. Chúc bạn một tháng 10 âm lịch thật nhiều may mắn, bình an và luôn mạnh khỏe để tận hưởng trọn vẹn cái lạnh của mùa đông Hà Nội năm nay! (update 16:25 PM - 05/11/2026)
Copyright © Tôi Share
